15/02/2026
Παρουσίαση του βιβλίου στον Αυτοδιαχειριζόμενο πολιτιστικό χώρο "Καλλίπολις"
Στο έργο «Αταίριαστο Βαλς», ο συγγραφέας μας οδηγεί σε μια βαθιά, πολυεπίπεδη ανάγνωση της Ελλάδας του 20ού αιώνα, μέσα από τη ζωή δύο ανθρώπων και των γενεών που τους διαμόρφωσαν.
Η αφήγηση ξεκινά από την καθημερινότητα σε μια φτωχή προσφυγική γειτονιά, όπου οι παραδόσεις, τα ήθη και η αλληλεγγύη συνυπάρχουν με ιστορικές τραγωδίες, όπως η Κατοχή και ο Εμφύλιος. Η Ελλάδα δεν είναι απλώς σκηνικό· γίνεται ζωντανός χαρακτήρας, που διαμορφώνει τις συνειδήσεις και τις επιλογές των ανθρώπων της.
Ο Αχιλλέας, ως παιδί και νεαρός, μεγαλώνει μέσα σε αυτό το πλαίσιο: παρατηρεί, μαθαίνει, αμφισβητεί, ψάχνει να καταλάβει την αλήθεια πίσω από τα λόγια των γονιών του, πίσω από τις σκιές της γειτονιάς.
Τον απασχολεί το τι κρατάει και τι πετάει ο άνθρωπος στην πορεία της ζωής του. Ποια είναι τα απαράβατα σημεία και οι κόκκινες γραμμές του, υπάρχουν ακόμα αυτές σε ότι αφορά την ηθική μέτρηση του εαυτού μπροστά στον καθρέφτη; ή με τα χρόνια λασκάρουν οι αρμοί που συνενώνουν την ηθική μας υπόσταση;
Η αγάπη του για το ποδόσφαιρο, τον οδηγεί να συνδεθεί με τον Παντελή, έναν ενήλικα που ξεκινά από ταπεινές συνθήκες, αλλά σκαρφαλώνει γρήγορα κοινωνικά και οικονομικά, προσαρμοζόμενος σε κάθε περίσταση.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η κεντρική αντιθετική δυναμική του έργου. Ο Αχιλλέας, συνδέεται με πρόσωπα της προηγούμενης γενιάς, ανθρώπους που άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία της γειτονιάς και της χώρας. Κι αυτό είναι κάτι που μας αποκαλύπτεται από την αρχή.
Ο Παντελής από την άλλη, αποκαλύπτεται σταδιακά καθώς απομυθοποιείται, να έχει σχέσεις οικογενειακές, με τους ανθρώπους εκείνους που αποτέλεσαν την καταστροφή του τόπου και την περιφρόνηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και ζωής. Μέσα από αυτή την σχέση, το έργο δείχνει πώς η ιστορία και οι κοινωνικές συνέπειες μεταβιβάζονται στις νεότερες γενιές. Όμως ο Παντελής, δεν εμφανίζεται ως φορέας μεταμέλειας για τα βάρη αυτά. Αντίθετα, παρουσιάζεται χαμερπής, βολεψάκιας και συχνά απατεώνας, που εκμεταλλεύεται την κάθε ευκαιρία για να ανέλθει, χωρίς να αναγνωρίζει ή να διορθώνει τις αδικίες που προκάλεσαν οι προηγούμενοι του. Μέσα από τη συμπεριφορά του, αναδεικνύεται με σαφήνεια η αντίθεση ανάμεσα στην ηθική και την πρακτικότητα, ανάμεσα στην αυθεντικότητα και την προσαρμοστικότητα, που γίνεται πηγή έντασης με τον Αχιλλέα, ο οποίος μεγαλώνει με αξίες, γνώση και κοινωνική συνείδηση. Αναπόφευκτα ο τελευταίος, θα φτάσει να αμφισβητήσει και τους ίδιους του τους στόχους, αφού όπως διαβάζουμε, "ίσως είχαν φωλιάσει μέσα του αυταπάτες ότι θα έβρισκε ρωγμή στο σύστημα, θ' αναδυόταν με την αξία του αναίμακτα"
Η ιστορία είναι αυτή που του είπε πως τίποτα στον κόσμο αυτό δεν κερδίθηκε από τους φτωχούς αναίμακτα. Και η ζωή η ίδια του έμαθε με σκληρό τρόπο, πως το όνειρό του, μετρήθηκε με την αγοραστική του δύναμη , κι έχασε. Έχασε στ' αλήθεια όμως; Διότι παρά τις αντίξοες συνθήκες του, δεν σταμάτησε να παλεύει γι' αυτό του το όνειρο. Μέσα από την ίδια την ανάγκη και τις πιεσμένες καταστάσεις, δίνεται μια μοναδική ευκαιρία στον άνθρωπο να ξεπεράσει τον εαυτό του. Με το πείσμα ,τον μόχθο και την επιμονή που σαν παράδειγμα κληρονόμησε από το σπίτι και τους γονείς του, στον καθημερινό αγώνα τους για επιβίωση. Με αυτά τα όπλα αποφάσισε να συνεχίσει τον αγώνα του για την κατάκτηση της γνώσης και της κοινωνικής του καταξίωσης (ως συνέπεια) ο Αχιλλέας, και χαμένος δεν βγήκε.
Βλέπουμε λοιπόν εδώ την αντίθεση ανάμεσα στα κεκτημένα και στα χαρισμένα, ή για να το πω καλύτερα, στα αρπαγμένα. Την αντίθεση ανάμεσα στο φιλότιμο, την ηθική, την πραγματική αξία, και στην ατιμία, την εξαγορά, την απάτη, τα προσχήματα, το ψεύτικο ίματζ, που κατασκευάζουν αυτοί με την αγοραστική αξία, μια αξία που απέκτησαν όχι με τους πιο τίμιους τρόπους, μα που ωστόσο χρησιμοποιούν για να εξαγοράσουν κοινωνική αναγνώριση και κύρος.
Η δομή του βιβλίου είναι αφηγηματικά πολυεπίπεδη. Συνδυάζει χρονικές αναδρομές, παρατήρηση της καθημερινότητας και μυθοπλαστικές ανασυνθέσεις, ισορροπώντας την προσωπική ανάπτυξη του Αχιλλέα, με τη διαχρονική εικόνα της Ελλάδας.
Μέσα σε αυτή τη διαχρονική εικόνα, προβάλλονται έντονα και οι μεταλλάξεις της από περιόδο σε περίοδο, από δεκαετία σε δεκαετία, γιατί μαζί με την "πρόοδο" εμφανίζονται αυτές και δείχνουν να κορυφώνονται σε μια εποχή όπου η αυταπάτη της οικονομικής ευχέρειας, οδήγησε τους ανθρώπους σε ξέφρενες καταναλώσεις και όχι μόνο. Στην ανάγκη τους να αφήσουν πίσω την εποχή της οικονομικής μιζέριας όπως νόμιζαν, στράφηκαν σε μορφές διασκέδασης υποκουλτούρας, σκυλάδικα, πιάτα, επίδειξη χρημάτων, ενώ την ίδια εποχή οι δημιουργοί και καλλιτέχνες της έντεχνης λαϊκής μουσικής, επίμονα (ευτυχώς για τον πολιτισμό), προσπαθούσαν να κρατήσουν τις ισορροπίες. Χαρακτηριστικό ανάμεσα στα άλλα το τραγούδι του Τζαβέλλα "κυρ Παντελή "που αγκαλιάστηκε όσο ποτέ άλλοτε, μιλώντας για την αμέσως μεταπολιτευτική περίοδο που αναφέρει ο Σπύρος στο βιβλίο του, χαρακτηριστικό και το τραγούδι του Κ. Χατζή "Δεν βαριέσαι αδελφέ". Ακριβώς αυτός ο στίχος "δεν βαριέσαι αδελφέ" είναι που χαρακτήριζε τη διάθεση σε μια μερίδα ανθρώπων τη μεταπολιτευτικής περιόδου, που μεγάλη ή μικρή στην πραγματικότητα, θόλωνε ωστόσο με τα "ηχεία" της, την πραγματική εικόνα της εποχής.
Η γλώσσα είναι απλή, προσεγμένη, και μεταφέρει συναίσθημα και ηθικό βάρος χωρίς υπερβολές, αφήνοντας τον αναγνώστη να αντιληφθεί τις συνέπειες των επιλογών μέσα από ζωντανούς, αντιφατικούς χαρακτήρες.
Η κορύφωση δεν είναι ένα μόνο γεγονός, αλλά η απόλυτη αντίθεση των πορειών: ο Αχιλλέας, αγωνίζεται για κοινωνική δικαιοσύνη, συμμετέχει σε αγώνες και προσπαθεί να στηρίξει τα λαϊκά στρώματα. Ο Παντελής ακολουθεί την ανέλιξη, τα υλικά αγαθά και την κοινωνική επιφάνεια, συχνά με συμβιβασμούς και εκδουλεύσεις. Μέσα από αυτή τη σύγκρουση, η Ελλάδα αποκαλύπτεται σε όλο της το φάσμα και γίνεται έτσι αντιληπτή και η ηθική σύγκρουση ανάμεσα σε γενιές και επιλογές.
Το «Αταίριαστο Βαλς» είναι λοιπόν, όχι μόνο μια αφήγηση ζωής, αλλά και μια λογοτεχνική μελέτη της Ελλάδας, που αναδεικνύει την επίδραση της ιστορίας και της κοινωνίας στις ανθρώπινες σχέσεις, τη διαχρονική σύγκρουση των τάξεων, του λαού και της εξουσίας, προσφέροντας στον αναγνώστη μια πλήρη, πολυεπίπεδη εικόνα της κοινωνίας και των ανθρώπων της.
Ένα βιβλίο, γραμμένο από έναν άνθρωπο που έτσι έζησε, έτσι μεγάλωσε κι έτσι συνδύασε στη ζωή του τη δράση με την καταγραφή και τη γραφή, αφού στο πρόσωπο του αναγνωρίζει κανείς το παιδί της γειτονιάς, τον αγωνιστή, τον σύντροφο, αυτόν που καθόρισαν πρώτα οι πράξεις του και μετά τα λόγια.
Γιατί όπως το είπε και ο μεγάλος Bob Dylan πρόσφατα, μόλις στην εκπνοή του 2025, "Τέχνη χωρίς δράση είναι κούφια κι επιτυχία χωρίς υπηρεσία, είναι ελλιπής"
Κι όπως επίσης επισημαίνει ο δικός μας, ακαδημαϊκός δάσκαλος, διανοητής και εξαιρετικός ποιητής Κώστας Γουλιάμος σε πρόσφατο άρθρο του, ότι αυτό που λειτουργεί ως μηχανισμός αγοραλογικών σχέσεων και διεκδικήσεων με το να επιβιώνει μόνο ότι είναι ακίνδυνο και άμεσα καταναλώσιμο, δεν είναι η απάντηση στο πρόβλημα της αποδόμησης βιβλίου και λογοτεχνίας σε μια κοινωνία χωρίς απαιτήσεις και συλλογικό ορίζοντα.
"Σ' έναν πολιτισμό που λειτουργεί με όρους αγοράς, η λογοτεχνία είτε θα γίνει εμπόρευμα θορύβου, είτε θα πάψει να υπάρχει ως πράξη αντίστασης. Ουδέτερη λογοτεχνία δεν υπάρχει. Υπάρχει μόνο λογοτεχνία που υπηρετεί και λογοτεχνία που συγκρούεται."
Και σε ότι αφορά αυτό το τελευταίο, μπορώ να πω με το χέρι στην καρδιά, πως το βιβλίο του Σπύρου Τζόκα -Αταίριαστο βαλς- ξεκάθαρα είναι από αυτά που συγκρούονται, από αυτά που δεν είναι για κάθε αναγνώστη, αλλά που έχουν επιλέξει τους αναγνώστες τους. Ως οφείλει ο καθένας από μας να έχει κατά νου και να ενεργεί, αν θέλει να έχει ένα λόγο ουσιαστικής ύπαρξης στο χώρο, με την έννοια της προσφοράς και της διάδρασης.
No comments:
Post a Comment
Εδώ σχολιάζουμε;